Stadhuis – Lochem

Het oude stadhuis van Lochem

Het zeventiende-eeuwse stadhuis behoort naast de Grote of St. Gudulakerk zonder meer tot de belangrijkste historische gebouwen in de stad Lochem, onderdeel van de stadswandeling Lochem van Daily-inRijksmonument, datering: ca. 1634-1640; ontwerper: E. Hellenraet.

Het zeventiende-eeuwse stadhuis behoort naast de Grote of St. Gudulakerk zonder meer tot de belangrijkste historische gebouwen in de stad Lochem. Dat deze historische betekenis al in een vroeg stadium werd onderkend bewijst de ingrijpende restauratie die het gebouw in 1898 onderging.

Het was burgemeester T. Haitsma Mulier die omstreeks 1894 het initiatief nam om bij de Maatschappij tot Bevordering van Bouwkunst advies in te winnen inzake restauratie van het zeventiende-eeuwse gebouw, dat in de loop van de negentiende eeuw in zorgwekkende toestand was komen te verkeren. Zoals veelal gebruikelijk in deze periode koos men - met uitzondering van de in 1741 vernieuwde oostelijke gevel - voor een verregaande reconstructie van de oorspronkelijke zeventiende-eeuwse situatie. Het in de loop der jaren door verschillende verbouwingen en achterstallig onderhoud nogal verminkte gebouw bood hiervoor tal van goede aanknopingspunten, zodat de keuze voor een dergelijke reconstructie niet verwonderlijk is.

De prachtige deur van het oude stadhuis Lochem, onderdeel van de stadswandeling Lochem van Daily-inDe oorsprong van het huidige gebouw gaat in ieder geval terug tot de jaren dertig van de zeventiende eeuw, toen door het toenmalige stadsbestuur werd besloten tot de bouw van een nieuw stadhuis. Op het fries boven de voormalige hoofdingang in de korte noordgevel lezen we dat in 1634 met het werk is begonnen. In de beide geveltoppen bevinden zich stenen met het jaartal 1639, hetgeen zou kunnen wijzen op de naderende voltooiing van de werkzaamheden. De precieze aard van het bouwproject is nooit helemaal duidelijk geworden. Betrof het nieuwbouw, die door de weinig florissante financiƫle situatie van de stad Lochem, die de grote stadsbrand van 1615 nog maar nauwelijks te boven was, slechts zeer langzaam vorderde? Of was het in 1634 gerealiseerde poortje de eerste fase in een langdurige bouwcampagne, waarin een na de brand provisorisch hersteld stadhuis stapsgewijs weer wat allure werd gegeven?

De oorsprong van het huidige stadhuis van Lochem gaat in ieder geval terug tot de jaren dertig van de zeventiende eeuw, toen door het toenmalige stadsbestuur werd besloten tot de bouw van een nieuw stadhuis, onderdeel van de stadswandeling Lochem van Daily-inIn 1640 was het werk aan het stadhuis nog niet voltooid. Er werd in dat jaar een contract gesloten met Emond Hellenraet, stadsbouwmeester uit Zutphen, die voor de gevelbekroning van de beide korte gevels een ontwerptekening vervaardigde. De tekening is bewaard gebleven en bewijst met de in het contract gestelde tekst, dat het te leveren steenhouwerswerk uitsluitend de kruisvensters, alsmede de wangstukken, balustrade en sierstukken van de topgevels betrof. Zeer kenmerkend voor dit ontwerp van Hellenraet zijn de door brede horizontale balustrades afgesloten topgevelbekroningen, waarachter het dak met forse wolfeinden aansluit.

In 1741 is de oostelijke zijgevel ingrijpend gemoderniseerd, waarbij in deze gevel de nieuwe hoofdentree werd aangebracht. Langzamerhand verdwenen steeds meer zeventiende-eeuwse details. Rond het midden van de achttiende eeuw waren echter beide topgevels met de zo markante balustrades van Hellenraet nog intact aanwezig, getuige de tekening die Jan de Beijer in 1743 van het stadhuis maakte.

In 1640 was het werk aan het stadhuis van Lochem nog niet voltooid. Er werd in dat jaar een contract gesloten met Emond Hellenraet. Onderdeel van de stadswandeling Lochem van Daily-inTen tijde van de restauratie eind negentiende eeuw was men in de veronderstelling, dat de ontwerptekening van Hellenraet een anonieme achttiende-eeuwse schets moest zijn, behorende bij een verbouwing van het stadhuis, waarbij de oorspronkelijke renaissancetopgevels zouden zijn afgetopt. Het vlak voor de restauratie nog aanwezige afgewolfde dak en de beide topgevels - beide inmiddels zonder balustrade - werden niet als origineel ervaren (foto 1898). In het restauratieplan ontwierp men nieuwe - en gefantaseerde - geveltoppen en werd de oorspronkelijke zeventiende-eeuwse kapconstructie vervangen door een nieuw, veel minder steil dak, waarvan de dakvoet een stuk hoger werd aangebracht dan het oude. De meeste zeventiende-eeuwse vensterdetails e.d. werden wel op zorgvuldige wijze hersteld. Ook de fraaie achttiende-eeuwse oostgevel is gerespecteerd. Door deze op een aantal punten iets 'ongelukkige' restauratie verdween het meest kenmerkende zeventiende-eeuwse architectuurmotief van het Lochemse stadhuis, maar het voortbestaan van het belangwekkende historische gebouw was in ieder geval veilig gesteld.

Een prachtige blik op het oude stadhuis en de Gudulatoren van Lochem, onderdeel van de stadswandeling Lochem van Daily-inHoewel men de restauratievergissing van 1898 nog steeds kan betreuren, is de waarde van het stadhuis er nooit door verminderd. Integendeel, de bijzondere en voor het einde van de negentiende eeuw typerende restauratiegeschiedenis kan op zichzelf weer een zeer markant onderdeel van de bouwgeschiedenis van het Lochemse stadhuis worden genoemd. Het markeert een periode, waarin voor het eerst op grotere schaal initiatieven werden ontplooid op het gebied van behoud en restauratie van ons historisch erfgoed, een en ander in samenhang met een groeiend cultuurbesef en de bestudering van de Nederlandse bouwkunst.

Locatie

Het Oude Stadhuis Lochem
Markt 2
7241 AA LOCHEM

Onderdeel van de Stadswandeling Lochem

Deze stadswandeling van 1,8 kilometer start en eindigt bij Daily-in, Molenstraat 12 te Lochem.

Deze stadswandeling van 1,8 kilometer start en eindigt bij Daily-in, Molenstraat 12 te Lochem.

De "kleine landstad" Lochem, kreeg in 1233 haar stadrechten. De grachten, de kerk en het stratenplan dateren uit de Middeleeuwen. Een kleine stadswandeling is de moeite waard en zeker bij avond is hier en daar in het centrum een klein beetje van de middeleeuwse sfeer te proeven.

Download hier een (printbare) pdf van stadswandeling_Lochem

Gewoon lekker eten bij Daily-in

Veel wandelaars hebben de lekker-eten-route naar Daily-in Lochem ook al gevonden. Als start of afsluiting van een wandeling is het gewoon heerlijk eten bij Daily-in. Probeer onze betaalbare schotels en mooie maaltijdsalades, dat is "kunst op je bord - die je niet verwacht". Je vindt Daily-in in hartje centrum Lochem, achter de grote Gudula-kerk, aan de Molenstraat 12. Bekijk hier de routeplanner en parkeermogelijkheden bij Daily-in.